خودشیفتگی؛ همه چیز درباره علائم، روابط و درمان آن!

خودشیفتگی یکی دیگر از اختلالات روانی میباشد. علت و علائم اختلال شخصیت خودشیفته Narcissistic Personality Disorder (NPD) چیست؟ آیا راه درمانی برای این نوع اختلال وجود دارد؟ اختلال شخصیت خود شیفته بدین معناست که فرد احساس نیاز شدیدی به تحسین شدن دارد و با افراد دیگر همدردی و همدلی نمی کند. افراد مبتلا به این اختلال اغلب مغرور، خود محور و طلبکار هستند و افراد را بازیچه دست خود می کنند. این افراد اغلب فانتزی هایی بزرگمنشانه و پر آب و تاب درباره موفقیت شان، زیبایی و هوش بالایشان دارند. به همین دلیل خود را شایسته رفتارهای خاصی می دانند. اغلب این اختلال شخصیت در اوایل بزرگسالی خودنمایی می کند و در کار و روابط اجتماعی خود را نشان می دهد.

اختلال شخصیت خودشیفته (NPD) چیست؟

اختلال شخصیت خودشیفته – یکی از چندین نوع اختلال شخصیت – یک وضعیت روانی است که در آن افراد احساس مهمی دارند، نیاز عمیق به توجه و تحسین بیش از حد، روابط آشفته، و عدم همدلی با دیگران دارند. اما پشت این نقاب اعتماد به نفس شدید، عزت نفس شکننده ای نهفته است که در برابر کوچکترین انتقادی آسیب پذیر است. اختلال شخصیت خودشیفته در بسیاری از زمینه های زندگی مانند روابط، کار، مدرسه یا امور مالی مشکلاتی ایجاد می کند. افراد مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفتگی ممکن است به طور کلی ناراضی و ناامید باشند وقتی که به آنها لطف یا تحسین خاصی که معتقدند سزاوار آن هستند داده نمی شود. آنها ممکن است روابط خود را ناتمام بدانند و دیگران از بودن در کنار آنها لذت نبرند.

اختلال شخصیت نارسیستیک یا خودشیفته

افراد مبتلا به اختلال شخصیت نارسیستیک یا خودشیفته بر این باورند که در مقایسه با دیگران ارجح تر و خاص ترند. اعتماد به نفس این افراد اغلب بالا به نظر می رسد ولی در باطن اینگونه نیست و برعکس بسیار شکننده هستند. این افراد در جستجوی تحسین و توجه از جانب دیگران هستند تا اثبات شود که آنها نیز ایشان را بالاتر از دیگران می بینند.

این افراد تحمل انتقاد و شکست ندارند و در صورتی که فردی از آنها انتقاد کند یا آن ها را پس بزند احساس پوچی و تحقیر می کنند.

بیشتر بخوانید: اختلال دو قطبی

علائم خوشیفتگی

علائم اختلال شخصیت خوشیفته به شرح زیر است:

– اغراق کردن در میزان اهمیت خود
– اشتغال ذهنی به فانتزی هایی درباره موفقیت، قدرت، زیبایی، هوش یا یک رابطه رمانتیک ایده آل
– باور دارند فردی خاص هستند و تنها توسط برخی افراد و موسسه های خاص درک می شوند.
– نیاز دائم به توجه و تحسین دیگران
– توقعات غیر منطقی از دیگران
– سوء استفاده از دیگران برای رسیدن به خواسته های خود
– عدم توجه به احساسات دیگران و عدم همدردی با آنها
– حسادت به دیگران
– باور اینکه دیگران به وی حسادت می کنند
– رفتار و طرز فکر متکبرانه

جالب است بدانید که 50 تا 75 درصد افراد مبتلا به خودشیفتگی مردان هستند.

در عین حال، افراد مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفته در رسیدگی به هر چیزی که به عنوان انتقاد تلقی می کنند مشکل دارند و می توانند:

• وقتی درمان خاصی دریافت نمی کنند، بی تاب یا عصبانی می شوند
• مشکلات بین فردی قابل توجهی دارید و به راحتی احساس حقارت می کنید
• با خشم یا تحقیر واکنش نشان دهید و سعی کنید طرف مقابل را تحقیر کنید تا خود را برتر جلوه دهید
• در تنظیم احساسات و رفتار مشکل دارند
• مشکلات عمده ای را در مواجهه با استرس و سازگاری با تغییرات تجربه کنید
• احساس افسردگی و خلق و خوی می کنند زیرا آنها به کمال نمی رسند
• احساسات پنهانی از ناامنی، شرم، آسیب پذیری و تحقیر داشته باشید

علت خوشیفتگی

علت اصلی اختلال شخصیت خوشیفته مشخص نیست. مسائل ژنتیکی، فاکتورهای بیولوژیکی، عوامل محیطی و تجارب اولیه زندگی، همگی نقش مهمی در بروز این اختلال بازی می کنند. اختلال شخصیت خودشیفته ممکن است با موارد زیر مرتبط باشد:

• محیط – عدم تطابق در روابط والدین و فرزند همراه با تحسین بیش از حد یا انتقاد بیش از حد که به خوبی با تجربه کودک سازگار نیست.
• ژنتیک – ویژگی های ارثی
• نوروبیولوژی – ارتباط بین مغز و رفتار و تفکر

رفتار افراد خودشیفته در روابط عاطفی

افراد مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفته ممکن است در ابتدای رابطه بسیار جذاب، بااعتمادبه‌نفس و توجه‌طلب به نظر برسند، اما با گذشت زمان، الگوهای رفتاری آن‌ها می‌تواند رابطه را با چالش‌های جدی مواجه کند. این رفتارها معمولا به دلیل نیاز شدید به تحسین، احساس برتری و ناتوانی در همدلی با احساسات دیگران شکل می‌گیرد.

رفتارهای رایج افراد خودشیفته در روابط عاطفی عبارت‌اند از:

• نیاز دائمی به توجه و تایید طرف مقابل
• کنترل‌گری و تلاش برای برتری در رابطه
• ناتوانی در پذیرش انتقاد
• کمبود همدلی نسبت به احساسات شریک عاطفی
• سرزنش دیگران به جای پذیرش مسئولیت
• دستکاری عاطفی (Emotional Manipulation)
• کاهش ارزش و بی‌اهمیت جلوه دادن طرف مقابل در طول رابطه

تاثیر خودشیفتگی بر زندگی خانوادگی و اجتماعی

خودشیفتگی تنها بر روابط عاطفی تأثیر نمی‌گذارد، بلکه می‌تواند روابط خانوادگی، دوستی و حتی محیط کار را نیز تحت تاثیر قرار دهد. هرچه شدت این اختلال بیشتر باشد، احتمال ایجاد تعارض، سوءتفاهم و نارضایتی در ارتباطات بین‌فردی نیز افزایش پیدا می‌کند.

حوزه زندگی	تاثیر خودشیفتگی
روابط خانوادگی	افزایش تنش، کنترل‌گری، کاهش صمیمیت و بروز اختلاف‌های مکرر
روابط زناشویی	احساس نادیده گرفته شدن، فرسودگی عاطفی و کاهش رضایت از رابطه
دوستی‌ها	روابط سطحی، رقابت‌جویی و دشواری در حفظ دوستی‌های پایدار
محیط کار	تعارض با همکاران، تحمل پایین انتقاد و نیاز به تایید مداوم
سلامت روان اطرافیان	افزایش استرس، اضطراب و کاهش اعتمادبه‌نفس در افراد نزدیک

چگونه اختلال شخصیت خودشیفته تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص اختلال شخصیت خودشیفته تنها بر اساس چند رفتار یا ویژگی شخصیتی امکان‌پذیر نیست و باید توسط روان‌پزشک یا روان‌شناس بالینی انجام شود. متخصص با بررسی الگوهای رفتاری پایدار، سابقه فرد و میزان تأثیر این ویژگی‌ها بر زندگی شخصی و اجتماعی، تشخیص نهایی را مطرح می‌کند.

فرآیند تشخیص به طور کلی شامل مراحل زیر است:

1. مصاحبه بالینی و بررسی سابقه روان‌شناختی
2. ارزیابی روابط فرد با خانواده، دوستان و همکاران
3. بررسی معیارهای تشخیصی بر اساس راهنمای DSM-5
4. استفاده از پرسشنامه‌ها و آزمون‌های روان‌شناختی در صورت نیاز
5. رد سایر اختلالات روان‌پزشکی با علائم مشابه

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

افراد مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفته ممکن است نخواهند فکر کنند که مشکلی وجود دارد، بنابراین ممکن است بعید باشد که به دنبال درمان باشند. اگر آنها به دنبال درمان باشند، به احتمال زیاد برای علائم افسردگی، مصرف مواد مخدر یا الکل، یا سایر مشکلات سلامت روانی است. اما توهین های درک شده به عزت نفس ممکن است پذیرش و پیگیری درمان را دشوار کند. اگر جنبه‌هایی از شخصیت خود را که در اختلال شخصیت خودشیفته مشترک است تشخیص می‌دهید یا غمگین هستید، به پزشک معتمد یا ارائه‌دهنده سلامت روان مراجعه کنید. دریافت درمان مناسب می تواند به شما کمک کند تا زندگی شما لذت بخش تر و لذت بخش تر شود.

درمان خوشیفتگی

درمان خودشیفتگی می تواند بسیار چالش برانگیز باشد. این افراد در مقابل درمان مقاومت می کنند زیرا نمی توانند مشکل و آسیب پذیری خود را بپذیرند. جلسات مشاوره و روان درمانی برای این افراد می تواند بسیار مفید واقع شود. انواع مختلفی روان درمانی برای مقابله و درمان این نوع اختلال وجود دارد.

فرد مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفته از بیماری خود آگاهی ندارد و انتقاد اطرافیان را نمی‌پذیرد. فقط در زمانی حاضر به پذیرش درمان می شود که اختلال شدیدی در روابط اجتماعی و شغلی او ایجاد شده باشد و برای درمان تحت فشار اطرافیان باشد. در این صورت باید به فرد کمک کرد تا از طریق یک روان درمانگر مجرب و دلسوز درمان را شروع کرده و به پیش ببرد.

عوارض و پیامدهای درمان‌نشدن خودشیفتگی 

اگر اختلال شخصیت خودشیفته بدون درمان باقی بماند، به‌مرور زمان می‌تواند عملکرد فرد را در ابعاد مختلف زندگی تحت تاثیر قرار دهد. این پیامدها که مهمترین آن ها در ادامه برایتان لیست شده، تنها محدود به خود فرد نیست و روابط خانوادگی، شغلی و اجتماعی او را نیز با مشکلات جدی مواجه می‌کند.

• افزایش تعارض در روابط عاطفی و خانوادگی
• شکست‌های مکرر در روابط بین‌فردی
• احساس تنهایی و انزوای اجتماعی
• افزایش احتمال ابتلا به افسردگی یا اضطراب
• مشکلات شغلی و کاهش عملکرد حرفه‌ای
• کاهش کیفیت زندگی و رضایت فردی
• دشواری در حفظ روابط پایدار و سالم

آگاهی، اولین قدم برای تغییر..

خودشیفتگی زمانی که از یک ویژگی شخصیتی فراتر رفته و به اختلال شخصیت تبدیل شود، می‌تواند بر روابط عاطفی، زندگی خانوادگی، عملکرد شغلی و سلامت روان فرد و اطرافیان تاثیر قابل‌توجهی بگذارد. تشخیص به‌موقع، شناخت صحیح علائم و دریافت کمک تخصصی، نقش مهمی در کنترل این اختلال و بهبود کیفیت روابط بین‌فردی دارد.

اگر احساس می‌کنید ویژگی‌های خودشیفتگی باعث ایجاد مشکلات مکرر در روابط یا زندگی روزمره شما یا یکی از نزدیکانتان شده است، بهتر است برای ارزیابی دقیق و دریافت راهکارهای درمانی با دکتر ناصر مهاجرانی، متخصص اعصاب و روان مشورت کنید. مداخله به‌موقع می‌تواند از بسیاری از پیامدهای روانی و اجتماعی این اختلال پیشگیری کند.

*~ سوالات متداول درباره اختلال خودشیفتگی ~*