بیماری اسکیزوفرنی چیست؟

اسکیزوفرنی، یکی از پیچیده‌ترین و ناشناخته‌ترین اختلالات روانی است که بر نحوه تفکر، احساس و رفتار فرد تاثیر عمیقی می‌گذارد. این بیماری در اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی بروز می‌کند. دکتر ناصر مهاجرانی، از متخصصان برجسته، با سابقه‌ای درخشان در ارائه خدمات تخصصی در حوزه روان‌شناسی، شناخته می‌شود. در ادامه این مقاله درباره علل و علائم بیماری اسکیزوفرنی بیشتر آشنا می‌شوید.

بیماری اسکیزوفرنی

بیماری اسکیزوفرنی یکی از پیچیده‌ترین و ناشناخته‌ترین اختلالات روانی است که بر نحوه تفکر، احساس و رفتار فرد تاثیر عمیقی می‌گذارد. این بیماری در اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی بروز می‌کند و با علائمی مثل توهم، هذیان، افکار آشفته و اختلال در عملکرد اجتماعی و شغلی همراه است. برخلاف باورهای رایج، اسکیزوفرنی به معنای چند شخصیتی بودن نیست، بلکه نوعی اختلال در درک واقعیت و پردازش اطلاعات ذهنی به شمار می‌رود. شناخت صحیح این بیماری، عوامل زمینه‌ ساز آن و روش‌های درمانی موجود به افزایش آگاهی عمومی و کاهش برچسب‌های اجتماعی منفی نسبت به افراد مبتلا کمک شایانی کند.

این بیماری از دوران نوجوانی آغاز می‌شود و در بازه سنی 15 تا 35 سالگی، در هر دو جنس دیده می‌شود. بیماران ممکن است دچار هذیان‌های بدبینی و توهمات شدید شوند. مانند این‌ که تصور ‌می‌کنند تحت تعقیب‌اند، دیگران درباره‌شان صحبت می‌کنند یا افکارشان از راه دور کنترل می‌شود. این اختلال در بسیاری از موارد باعث افت شدید در عملکرد شغلی، تحصیلی و روابط بین‌ فردی می‌شود.

مقالات دیگر: اختلالات روان پریشی

انواع بیماری اسکیزوفرنی

اسکیزوفرنی یک اختلال روانی با جلوه‌های متنوع است که بر اساس نوع علائم و شدت آن، به چندین زیر گروه تقسیم می‌شود. برخی از بیماران بیشتر دچار توهم و هذیان می‌شوند، در حالی‌ که گروهی دیگر بیشتر با اختلال در گفتار، رفتارهای عجیب و کاهش واکنش‌های عاطفی مواجه‌اند. در برخی موارد، فرد دچار سردرگمی شدید در تفکر و ناتوانی در تمرکز و برنامه‌ریزی می‌شود. این تنوع در بروز علائم باعث شده که اسکیزوفرنی نه به‌ عنوان یک بیماری یکنواخت، بلکه به‌ صورت طیفی از اختلالات روانی در نظر گرفته می‌شود که نیاز به ارزیابی و درمان اختصاصی دارد. در ادامه مطلب به انواع بیماری‌های اسکیزوفرنی می‌پردازیس

اسکیزوفرنی حاد

نوع حاد این بیماری باعث می شود که افراد مبتلا به بیماری اسکیزوفرنی در استدلال های پیچیده ذهنی به مشکل بر بخورند. این افراد در سازماندهی ذهن خود دچار مشکل می شوند. نوع حاد اسکیزوفرنی همین حالات افراد است که در بین مردم در جامعه شناخته شده است. به طوری که با شنیدن اسم اسکیزوفرنی همین حالات از فرد بیمار به ذهن آن ها می آید.

اسکیزوفرنی مزمن

اسکیزوفرنی مزمن نوعی از این بیماری است که علائم آن به‌ صورت پیوسته یا با دوره‌های طولانی بازگشت و وخامت همراه است و بعد از چند سال از شروع بیماری رخ می‌دهد. در این حالت، علائم مثل هذیان‌ها، توهمات و اختلالات فکری شدت کمتری نسبت به نوع حاد داشته باشند، اما عملکرد روزمره بیمار به طور زیادی مختل می‌شود و ضعف‌های رفتاری، کاهش انگیزه و انزوای اجتماعی بیشتر دیده می‌شود. 

در مقابل، اسکیزوفرنی حاد با شروع ناگهانی و علائم شدیدتری همراه است که اغلب نیازمند بستری فوری و درمان سریع می‌باشد. تفاوت اصلی بین این دو نوع در شدت، مدت زمان و نحوه پاسخ به درمان است؛ اسکیزوفرنی مزمن به درمان مقاوم‌تر بوده و مدیریت آن پیچیده‌تر است، اما با مراقبت‌های بلند مدت و ترکیبی از دارودرمانی و روان‌درمانی می‌توان کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشید. شناخت این تفاوت‌ها به پزشکان کمک می‌کند تا برنامه درمانی مناسبی برای هر بیمار تدوین کنند.

دلایل بروز بیماری اسکیزوفرنی چیست؟

با اینکه دلیل اصلی بروز این بیماری مشخص نشده است، ولی به تشخیص روانپزشک، بسیاری از دلایل دست به دست هم داده و باعث بروز این بیماری روانی می شوند. که مهم ترین آن ها به ترتیب زیر است:

ژن

یکی از مهم‌ترین دلایل بروز بیماری اسکیزوفرنی، عوامل ژنتیکی و وراثتی است. تحقیقات نشان داده‌ است که افرادی که یکی از بستگان درجه یک آن‌ها مانند پدر، مادر یا خواهر و برادر به این بیماری مبتلا باشد، نسبت به سایر افراد جامعه، احتمال بیشتری برای ابتلا دارند. البته داشتن زمینه ژنتیکی به‌ تنهایی به معنای ابتلا به بیماری نیست، بلکه این آمادگی ژنتیکی در کنار عوامل دیگر باعث فعال شدن بیماری می‌شود. به‌ عبارتی، ژن‌ها نقش زمینه‌ ساز دارند و در بسیاری از موارد، فرد حامل ژن باشد، ولی هرگز علائم بیماری را تجربه نکند.

صدمات مغزی

صدمات مغزی، یکی دیگر از دلایل وجود این بیماری در فرد است به طوری که با انجام اسکن مغزی می توان متوجه آسییب مغزی در فرد بیمار شد. افراد بیمار در دوره جنینی به خاطر بیماری های ویروسی در دوران بارداری ، دچار آسیب های مغزی می‌شوند و بخش هایی از مغز آن ها به طور کامل تکامل نیافته باشد بیشترین احتمال آسیب را دارد. همچنین عدم رسیدن اکسیژن لازم به نوزاد، باعث آسیب مغزی می‌شود و باعث بروز اختلالات مغزی و در نهایت بروز بیماری روانی می‌شود.

درباره شیزوفرنی بیشتر بخوانید.

علائم اولیه اسکیزوفرنی

علائم اولیه اسکیزوفرنی به‌ تدریج و در سنین نوجوانی یا اوایل بزرگسالی بروز می‌کند و تشخیص زود هنگام آن‌ها اهمیت زیادی در کنترل و درمان به‌ موقع این بیماری دارند. از جمله شایع‌ترین نشانه‌های ابتدایی می‌توان به تغییرات محسوس در رفتار و شخصیت، کاهش تمرکز و حافظه، افت عملکرد تحصیلی یا شغلی، کناره‌گیری اجتماعی و کاهش علاقه به فعالیت‌های روزمره اشاره کرد. همچنین فرد، دچار افکار عجیب یا باورهای غیرمنطقی شود و به تدریج رفتارهای غیر قابل پیش‌بینی یا واکنش‌های عاطفی نامتناسب نشان دهد. 

اختلال در خواب، بی‌انگیزگی، و کاهش توانایی در تصمیم‌گیری از دیگر نشانه‌هایی هستند که در مراحل اولیه ظاهر می‌شود. توجه به این علائم و مراجعه به روان‌پزشک در همان مراحل ابتدایی، روند درمان را تسهیل کرده و از پیشرفت بیماری جلوگیری می‌کند.

روش درمان دارویی بیماری اسکیزوفرنی

داروهای مناسب برای بیماری اسکیزوفرنی  حتما باید توسط متخصص اعصاب و روان و روان‌درمانگر تجویز شود. بیمار با مصرف این داروها، از بروز توهم و علائم بیماری پیشگیری کند و همینطور مانع پیشرفت بیماری شود. این داروها باعث کاهش برخی از علائم می شوند اما برای کاهش دادن علائمی مثل نداشتن انگیزه و مشکلات خلق و خوی بیمار حتما باید تحت دوره های درمانی زیر نظر روانکار قرار گیرد.

روش پیشگیری از بیماری اسکیزوفرنی

اگر چه اسکیزوفرنی یک اختلال پیچیده با زمینه‌های ژنتیکی و بیولوژیکی است و هنوز راه‌حل قطعی برای پیشگیری کامل از آن وجود ندارد، اما می‌توان با شناسایی عوامل خطر و مدیریت آن‌ها، احتمال بروز یا شدت علائم را کاهش داد. حمایت روانی در دوران کودکی و نوجوانی، پرهیز از استرس‌های شدید روانی، و تقویت مهارت‌های مقابله‌ای اهمیت مهمی در کاهش خطر ابتلا دارد. 

همچنین دوری از مصرف مواد مخدر به‌ ویژه در سنین پایین، مثل ماری‌جوانا، مت‌آمفتامین و LSD که در افراد مستعد زمینه‌ساز بروز علائم شوند، یکی از مهم‌ترین توصیه‌ها است. مراقبت‌های دوران بارداری، جلوگیری از عفونت‌های ویروسی و تغذیه سالم مادر در کاهش احتمال ابتلای جنین به اختلالات روانی در آینده موثر است. در افرادی که سابقه خانوادگی اسکیزوفرنی دارند، پایش روان‌پزشکی منظم و مراجعه به موقع در صورت بروز علائم اولیه از پیشرفت بیماری جلوگیری کرده یا شدت آن را کاهش می‌دهد.

زندگی روزمره با اسکیزوفرنی

زندگی با اسکیزوفرنی چالشی بزرگ است که نیازمند صبر، حمایت خانواده و مراقبت‌های پزشکی مستمر است. افراد مبتلا به این بیماری در انجام فعالیت‌های روزمره‌ای مثل نگهداری بهداشت شخصی، اداره امور مالی، و حفظ روابط اجتماعی با دشواری مواجه می‌شوند. همچنین نوسانات خلقی، هذیان‌ها و توهمات تاثیر زیادی بر کیفیت زندگی آنها داشته باشد. با این حال، با درمان مناسب شامل دارودرمانی، روان‌درمانی و حمایت اجتماعی، بسیاری از بیماران قادرند زندگی نسبتا مستقلی داشته باشند و در جامعه حضور فعال داشته باشند. 

ایجاد محیطی حمایت‌ کننده، آموزش مهارت‌های زندگی، و دسترسی به خدمات روان‌پزشکی منظم به بهبود عملکرد روزمره و افزایش کیفیت زندگی این افراد کمک شایانی می‌کند. همچنین، پیگیری منظم درمان و پایبندی به توصیه‌های پزشک اهمیت کلیدی در مدیریت علائم و کاهش عود بیماری دارد.

تاثیر داروهای ضد روان‌ پریشی در کنترل اسکیزوفرنی

داروهای ضد روان‌ پریشی اهمیت اصلی و حیاتی در کنترل علائم بیماری اسکیزوفرنی دارند و اولین گزینه درمانی در مدیریت این اختلال محسوب می‌شوند. این داروها با تنظیم فعالیت مواد شیمیایی مغز، به‌ ویژه دوپامین و سروتونین، باعث کاهش هذیان‌ها، توهمات و اختلالات تفکر می‌شوند که از مهم‌ترین علائم اسکیزوفرنی هستند. 

علاوه بر این، داروهای ضد روان‌پریشی به تثبیت خلق و کاهش نوسانات رفتاری کمک کنند و از بروز عود بیماری جلوگیری نمایند. با وجود تاثیر مثبت این داروها، برخی بیماران دچار عوارض جانبی می‌شوند که نیازمند نظارت دقیق پزشک و تنظیم دوز دارویی است. 

همچنین ترکیب دارو درمانی با روان‌ درمانی و حمایت‌های اجتماعی، بهترین نتیجه را در بهبود کیفیت زندگی بیماران فراهم می‌آورد و روند بهبودی را تسریع می‌کند. به همین دلیل، پایبندی به مصرف منظم دارو و همکاری مستمر با تیم درمانی برای کنترل موفقیت‌آمیز اسکیزوفرنی ضروری است.

سخن آخر

اسکیزوفرنی یک بیماری روانی پیچیده اما قابل مدیریت است. هرچند زندگی فرد مبتلا و اطرافیان او را به‌ طور جدی تحت تاثیر قرار می‌دهد، اما با تشخیص به‌ موقع، درمان منظم دارویی، پیگیری‌های روان‌پزشکی و حمایت خانواده، می‌توان تا حد زیادی کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشید. مهم‌ترین نکته در مواجهه با این بیماری، داشتن آگاهی، درک درست و کنار گذاشتن قضاوت‌های نادرست اجتماعی است. چرا که با حمایت و درمان مناسب، بسیاری از بیماران، زندگی نسبتا طبیعی و مستقلی را تجربه کنند.